UAV là gì? Phân biệt với drone, sức mạnh quân sự và tầm bay kỷ lục

UAV và drone không phải lúc nào cũng là một, dù nhiều người vẫn dùng chúng thay thế cho nhau. Bài viết này giúp bạn phân biệt rõ ràng hai thuật ngữ, khám phá các ứng dụng từ quân sự đến dân sự, giải đáp những câu hỏi phổ biến nhất về máy bay không người lái, và mang lại cái nhìn tổng thể để không còn bỡ ngỡ khi đọc tin tức hay chọn mua thiết bị.

Tổng số UAV quân sự đang hoạt động trên thế giới: hơn 30.000 chiếc (2024) ·
Quốc gia sở hữu nhiều UAV quân sự nhất: Mỹ (hơn 13.000 chiếc) ·
Tầm bay kỷ lục của UAV (Zephyr): hơn 1.000 km ·
Trọng tải tối đa của UAV cỡ lớn (MQ-9 Reaper): lên tới 1.700 kg

Bốn khía cạnh chính, một bức tranh: UAV không chỉ là công nghệ, mà còn là cuộc đua chiến lược và thách thức pháp lý.

Sự khác biệt giữa UAV và drone là gì?

Định nghĩa UAV

• UAV là viết tắt của Unmanned Aerial Vehicle, tức máy bay không người lái không có phi công trên khoang (UAV Drone Academy).
• UAV có thể được điều khiển từ xa hoặc bay tự động theo đường bay lập trình sẵn (United24 Media).

Định nghĩa drone

• Trong ngôn ngữ phổ thông, drone thường là cách gọi rộng hơn và mang tính đại chúng hơn UAV (United24 Media).
• Một số nguồn kỹ thuật coi drone là thuật ngữ rộng hơn UAV, vì drone có thể bao gồm cả hệ thống không người lái trên mặt đất và trên biển (Grepow, chuyên trang pin công nghiệp).

So sánh UAV vs UAS

• UAS là hệ thống hoàn chỉnh gồm UAV, trạm điều khiển mặt đất, liên kết truyền thông, thiết bị hỗ trợ và nhân sự vận hành (Alibaba Electronics).

Bảng so sánh UAV và drone

Ba thuật ngữ, một sự khác biệt: UAV chỉ phương tiện bay, drone là từ phổ biến, còn UAS là cả một hệ thống.

UAV được sử dụng để làm gì?

Ứng dụng quân sự

• Trong quân sự, UAV được dùng cho trinh sát, giám sát, chỉ thị mục tiêu, tác chiến điện tử và tấn công chính xác (United24 Media).
• Nhánh quân sự của UAV có phân loại riêng là UCAV, tức Unmanned Combat Aerial Vehicle (UAV Drone Academy).

Ứng dụng dân sự

• Drone dân dụng thường được dùng cho quay phim, chụp ảnh, khảo sát bản đồ, nông nghiệp chính xác và kiểm tra tài sản (JOUAV).

UAV trong nông nghiệp

• UAV nông nghiệp giúp phun thuốc trừ sâu, gieo hạt và giám sát mùa màng từ trên cao.

UAV trong giám sát môi trường

• Các tổ chức như Schmidt Ocean Institute (viện nghiên cứu đại dương) sử dụng UAV để khảo sát sinh vật biển và theo dõi ô nhiễm.

Tại sao UAV được gọi là drone?

Nguồn gốc thuật ngữ drone

• Drone xuất phát từ âm thanh “vo ve” của máy bay, giống như tiếng ong (drone trong tiếng Anh có nghĩa là ong đực).
• Theo Wikipedia, bách khoa toàn thư mở, drone trở nên phổ biến từ đầu thế kỷ 21 khi các thiết bị bay dân sự nhỏ bắt đầu xuất hiện.

Phân biệt UAV quân sự và drone dân sự

• UAV quân sự là những hệ thống lớn, đắt tiền, có vũ khí. Drone dân sự là thiết bị nhỏ, rẻ tiền, dùng để giải trí.
• Giới chuyên môn thường dùng “UAV”, còn báo chí đại chúng dùng “drone”.

Điều thú vị: chính sự khác biệt về kích thước và chi phí đã tạo ra hai thế giới song song. Một bên là cỗ máy chiến tranh trị giá hàng triệu đô la, bên kia là món đồ chơi giá vài trăm đô la.

UAV bay được bao xa?

Các yếu tố ảnh hưởng đến tầm bay

• Tầm bay của UAV phụ thuộc mạnh vào pin, tải trọng, liên kết điều khiển và mức độ tự động hóa (JOUAV).
• Các UAV hạng nhẹ, quadcopter dân dụng, thường có tầm bay ngắn hơn so với UAV cánh cố định.

Tầm bay của UAV dân sự

• Drone dân sự như DJI Mavic 3 có tầm bay tối đa khoảng 30 km (trong điều kiện lý tưởng).
• Drone giá rẻ (dưới 500 USD) thường chỉ bay được 1-3 km.

Tầm bay của UAV quân sự

• MQ-1 Predator có tầm bay khoảng 1.100 km, MQ-9 Reaper có thể bay hơn 1.850 km.
• Các UAV tầm xa như Global Hawk có thể bay liên tục hơn 30 giờ và vượt đại dương.

Kỷ lục tầm bay (Zephyr)

• Zephyr, UAV năng lượng mặt trời của Airbus, có thể bay liên tục nhiều tháng trên tầng bình lưu, bay hơn 1.000 km mỗi ngày.
• Kỷ lục chuyến bay dài nhất của Zephyr là hơn 64 ngày (Airbus, nhà sản xuất hàng không châu Âu).

Quốc gia nào có UAV quân sự mạnh nhất?

Mỹ và UAV Reaper

• Theo số liệu công khai, Mỹ dẫn đầu về công nghệ và số lượng với hơn 13.000 UAV quân sự đang hoạt động.
• MQ-9 Reaper có thể mang tới 1.700 kg vũ khí, bay ở độ cao 15.000 m và thực hiện các cuộc tấn công chính xác.

Thổ Nhĩ Kỳ và Bayraktar

• Bayraktar TB2 của Thổ Nhĩ Kỳ nổi bật nhờ hiệu quả trong các cuộc xung đột ở Ukraine, Syria và Nagorno-Karabakh.
• Theo các nguồn công khai, Thổ Nhĩ Kỳ có hàng trăm UAV Bayraktar, nhưng số lượng chính xác vẫn chưa được thống nhất.

Trung Quốc và Wing Loong

• Trung Quốc phát triển dòng UAV tấn công tầm xa Wing Loong, cạnh tranh trực tiếp với MQ-9 Reaper của Mỹ.
• Wing Loong II có tầm bay hơn 4.000 km và có thể mang tên lửa không đối đất.

Israel và các UAV tiên tiến

• Israel là một trong những nước tiên phong trong lĩnh vực UAV, với các dòng Hermes và Eitan có khả năng bay tầm cao và tầm xa.
• Công nghệ UAV của Israel được xuất khẩu rộng rãi sang nhiều nước.

Các vấn đề pháp lý và kỹ thuật xung quanh UAV

Quy tắc 1:1 đối với drone

• Quy tắc 1:1 là quy định trong đó drone phải bay cách người, tàu bay và công trình ít nhất 1 khoảng cách tương ứng với độ cao bay.
• Tại Anh, CAA (Cơ quan Hàng không Dân dụng) yêu cầu drone không bay cách người dưới 50 m.

Có thể bắn hạ drone trên tài sản của mình không?

• Ở Anh, không được bắn hạ drone trên tài sản riêng. Đó là hành vi phá hoại tài sản.
• Tại Mỹ, việc bắn hạ drone cũng là bất hợp pháp vì vi phạm luật hàng không liên bang.

Con trỏ laser có thể hạ gục drone không?

• Con trỏ laser thường không đủ mạnh để hạ gục drone quân sự. Chúng có thể làm hỏng cảm biến của camera, nhưng hiếm khi khiến drone rơi.
• Đối với drone dân sự, laser mạnh có thể làm cháy cảm biến, nhưng hành vi này là bất hợp pháp.

UAV là máy bay không người lái không có phi công trên khoang, có thể được điều khiển từ xa hoặc bay tự động.

— UAV Drone Academy, trung tâm đào tạo UAV

UAS là hệ thống hoàn chỉnh gồm UAV, trạm điều khiển mặt đất, liên kết truyền thông và thiết bị hỗ trợ.

— Grepow, chuyên trang pin công nghiệp

Drone dân dụng thường được dùng cho quay phim, chụp ảnh, khảo sát bản đồ và nông nghiệp chính xác.

— JOUAV, nhà sản xuất UAV

UAV đã có mặt trong quân đội từ những năm 2000 và không ngừng phát triển, với hơn 100 quốc gia sử dụng.

— Wikipedia, bách khoa toàn thư mở

Đối với người dân Việt Nam, ranh giới giữa UAV quân sự và drone dân sự ngày càng mờ nhạt. Công nghệ bay tự động đang len lỏi vào mọi ngõ ngách. Sự lựa chọn rõ ràng: chấp nhận quy định chặt chẽ hơn, hoặc đối mặt với những rủi ro không thể kiểm soát. Hãy là người tiêu dùng thông thái và công dân có trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp