Palestine: Quốc gia, Lịch sử và Xung đột với Israel

Palestine là một cái tên thường xuyên xuất hiện trên bản tin thời sự, nhưng ít người dành thời gian để tìm hiểu thực chất nó là gì. Nếu bạn từng tự hỏi liệu Palestine có phải là một quốc gia hay không, bạn không đơn độc.

Diện tích: 6.020 km² ·
Dân số: Hơn 5 triệu người ·
Thủ đô tuyên bố: Jerusalem ·
Trung tâm hành chính: Ramallah ·
Quốc gia thành viên LHQ: Không (quốc gia quan sát viên) ·
Năm thành lập chính quyền: 1994 (Chính quyền Palestine)

Dưới đây là các thông tin cốt lõi về Nhà nước Palestine, được tổng hợp từ các nguồn chính thống.

Bảng trên cho thấy Palestine có đầy đủ các yếu tố của một thực thể nhà nước, nhưng vẫn thiếu tư cách thành viên đầy đủ tại Liên Hợp Quốc.

Palestine có phải là một quốc gia hay không?

Định nghĩa quốc gia theo luật pháp quốc tế

• Theo Công ước Montevideo, một quốc gia cần có dân số thường trực, lãnh thổ xác định, chính phủ và khả năng quan hệ với các nước khác. Palestine có dân số hơn 5 triệu người, lãnh thổ Bờ Tây và Dải Gaza, chính quyền Palestine (PA) đang điều hành, và duy trì quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia (Liên Hợp Quốc (UNISPAL) – cơ quan lưu trữ tài liệu Palestine).
• Tuy nhiên, lãnh thổ Palestine bị Israel chiếm đóng một phần, biên giới chưa được ấn định cuối cùng, và chính phủ không kiểm soát hoàn toàn không gian lãnh thổ.

Điều then chốt: sự thiếu hụt chủ quyền là rào cản chính đối với tư cách quốc gia đầy đủ.

Tư cách quan sát viên tại Liên Hợp Quốc

• Ngày 29 tháng 11 năm 2012, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bỏ phiếu nâng cấp Palestine lên quy chế “nhà nước quan sát viên phi thành viên” (BBC News – tin tức quốc tế). Theo Liên Hợp Quốc, đây là một bước ngoặt quan trọng trong hành trình tìm kiếm vị thế nhà nước.
• Quy chế này cho phép Palestine tham gia các cuộc tranh luận của Đại hội đồng nhưng không có quyền biểu quyết.
• Đây là mức cao nhất mà Palestine đạt được tại LHQ, ngang bằng với Tòa Thánh (Council on Foreign Relations – viện nghiên cứu chính sách).

Sự công nhận của các quốc gia khác

• Theo Encyclopaedia Britannica (bách khoa toàn thư uy tín), hơn 150 quốc gia đã công nhận Nhà nước Palestine, với các đợt tăng mạnh vào năm 1988, 2010–2012 và 2023–2025.
• UNRIC (Trung tâm thông tin Liên Hợp Quốc) ghi nhận 148/193 quốc gia thành viên LHQ công nhận Palestine trước làn sóng mới năm 2025 (UNRIC – trung tâm thông tin LHQ).
• Mỹ, Anh, Pháp và nhiều nước châu Âu khác chưa công nhận Palestine là nhà nước độc lập.

Ý nghĩa: Palestine có được sự công nhận rộng rãi nhưng vẫn thiếu sự đồng thuận từ các cường quốc phương Tây, khiến tư cách nhà nước của họ vẫn ở trạng thái bán công nhận.

Vấn đề chính của Palestine là gì và tại sao có xung đột?

Tranh chấp lãnh thổ và biên giới

• Xung đột Israel-Palestine bắt nguồn từ việc thành lập Nhà nước Israel năm 1948 trên phần lớn lãnh thổ của Palestine thời Ủy trị Anh (Liên Hợp Quốc (UNISPAL)).
• Cuộc chiến năm 1948 khiến Israel kiểm soát 77% diện tích Palestine thời Ủy trị, bao gồm phần lớn Jerusalem (Liên Hợp Quốc (UNISPAL)).
• Biên giới hiện tại dựa trên đường đình chiến năm 1949 (Green Line), nhưng Israel đã xây dựng các khu định cư bên trong Bờ Tây, làm xáo trộn biên giới tương lai.

Vấn đề Jerusalem và người tị nạn

• Jerusalem được cả Israel và Palestine tuyên bố là thủ đô. LHQ coi Đông Jerusalem là lãnh thổ bị chiếm đóng.
• Hàng trăm nghìn người Palestine đã phải rời bỏ nhà cửa trong cuộc chiến 1948; con cháu của họ hiện là một trong những vấn đề phức tạp nhất trong đàm phán.

Các khu định cư Israel

• Theo luật pháp quốc tế, các khu định cư của Israel ở Bờ Tây bị coi là bất hợp pháp, nhưng Israel không công nhận điều này.
• Các khu định cư làm chia cắt lãnh thổ Palestine, gây khó khăn cho việc thành lập một nhà nước Palestine liên tục.

Điểm mấu chốt: Vấn đề cốt lõi là chủ quyền – ai kiểm soát đất đai, biên giới, và tài nguyên. Không có nhượng bộ nào từ hai bên, xung đột khó có hồi kết.

Vùng đất Palestine trước đây thuộc về ai và ai là chủ sở hữu đầu tiên?

Lịch sử Palestine dưới thời Đế chế Ottoman

• Trước Thế chiến I, khu vực Palestine là một phần của Đế chế Ottoman, với dân cư chủ yếu là người Ả Rập và một thiểu số người Do Thái.
• Không có một “chủ sở hữu duy nhất” nào; cả hai cộng đồng đều có lịch sử gắn bó lâu đời với vùng đất này.

Thời kỳ Ủy trị của Anh

• Sau Thế chiến I, Hội Quốc Liên trao cho Anh quyền Ủy trị Palestine từ năm 1917 đến 1948.
• Tuyên bố Balfour năm 1917 ủng hộ việc thành lập “một quê hương dân tộc cho người Do Thái” tại Palestine, làm gia tăng căng thẳng giữa hai cộng đồng (Liên Hợp Quốc (UNISPAL)).

Kế hoạch phân chia năm 1947 của Liên Hợp Quốc

• Năm 1947, Đại hội đồng LHQ đề xuất chia Palestine thành hai nhà nước: một nhà nước Ả Rập và một nhà nước Do Thái, với Jerusalem được quốc tế hóa (Liên Hợp Quốc (UNISPAL)).
• Phía Do Thái chấp nhận kế hoạch và tuyên bố thành lập Israel năm 1948; phía Ả Rập từ chối, dẫn đến chiến tranh.

Kết luận: Trước năm 1948, vùng đất này không thuộc về một quốc gia duy nhất. Cả người Ả Rập Palestine và người Do Thái đều có quyền lịch sử, nhưng sự can thiệp của các cường quốc đã định hình lại quyền kiểm soát.

Sự khác biệt giữa người Palestine và người Do Thái là gì?

Bản sắc dân tộc và tôn giáo

• Người Palestine là người Ả Rập, chủ yếu theo Hồi giáo (Sunni), cũng có một thiểu số Thiên chúa giáo.
• Người Do Thái là một dân tộc và tôn giáo; không phải người Do Thái nào cũng là người Israel, và không phải người Israel nào cũng là người Do Thái.

Ngôn ngữ và văn hóa

• Người Palestine nói tiếng Ả Rập và có văn hóa Ả Rập; người Do Thái nói tiếng Do Thái (Hebrew) và có văn hóa Do Thái.
• Cả hai đều sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.

Quan điểm chính trị

• Người Palestine nói chung ủng hộ thành lập một nhà nước Palestine độc lập, trong khi người Do Thái Israel ủng hộ duy trì Israel như một nhà nước Do Thái.
• Có những người Do Thái chống lại chủ nghĩa Zion và ủng hộ quyền của người Palestine, và ngược lại.

Sự khác biệt cốt lõi không chỉ là tôn giáo, mà còn là bản sắc dân tộc và khát vọng chính trị. Việc gộp chung “người Do Thái” với “người Israel” là một nhầm lẫn phổ biến.

Phụ nữ và trẻ em gái có được đi học ở Palestine không?

Hệ thống giáo dục Palestine

• Phụ nữ và trẻ em gái Palestine có quyền đi học như nam giới. Giáo dục là bắt buộc đến lớp 10.
• Chính quyền Palestine quản lý hệ thống trường công, bên cạnh các trường tư và trường của UNRWA cho người tị nạn.

Tỷ lệ biết chữ của nữ giới

• Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ biết chữ ở nữ giới Palestine (15–24 tuổi) đạt trên 98%, cao hơn nam giới cùng lứa tuổi.
• Nữ sinh chiếm tỷ lệ cao hơn nam sinh trong giáo dục đại học.

Những thách thức do xung đột

• Xung đột và chiếm đóng làm hư hại cơ sở hạ tầng trường học, gây gián đoạn việc học.
• Trẻ em ở Dải Gaza và Bờ Tây thường phải đối mặt với áp lực tâm lý và hạn chế di chuyển, ảnh hưởng đến việc đến trường.

Dù vậy, giáo dục vẫn được coi là ưu tiên hàng đầu trong xã hội Palestine, và phụ nữ Palestine có tỷ lệ học vấn cao hơn nhiều quốc gia Ả Rập khác.

Bảng so sánh: Palestine và Israel

Bảng dưới đây phác họa sự chênh lệch về quyền lực và công nhận giữa hai thực thể.

Sự chênh lệch về quyền lực và công nhận là nguyên nhân sâu xa của sự bất đối xứng trong xung đột.

Dòng thời gian quan trọng

• 1917–1948: Thời kỳ Ủy trị của Anh tại Palestine
• 1947: LHQ thông qua Kế hoạch phân chia Palestine (Liên Hợp Quốc (UNISPAL) – nghị quyết 181)
• 1948: Thành lập Nhà nước Israel; Chiến tranh Ả Rập-Israel; hàng trăm nghìn người Palestine tị nạn
• 1967: Chiến tranh Sáu Ngày; Israel chiếm Bờ Tây, Đông Jerusalem và Dải Gaza
• 1988: PLO tuyên bố thành lập Nhà nước Palestine (OHCHR – văn phòng nhân quyền LHQ)
• 1993: Hiệp định Oslo; thành lập Chính quyền Palestine
• 2012: Palestine trở thành quốc gia quan sát viên không phải thành viên tại LHQ (BBC News – bài viết về quy chế mới)

Mỗi mốc đều làm thay đổi căn bản cục diện chính trị và pháp lý của vùng đất này.

Điều đã được xác nhận và điều chưa rõ

Bức tranh hiện tại: Palestine có nền tảng pháp lý vững chắc nhưng thiếu chủ quyền thực tế và sự đồng thuận quốc tế.

Quan điểm từ các chuyên gia

“Việc Palestine được nâng cấp lên quy chế quan sát viên phi thành viên là một thắng lợi ngoại giao, nhưng vẫn chưa đủ để đảm bảo tư cách nhà nước đầy đủ.”

Đại diện Liên Hợp Quốc (UNISPAL) – cơ quan lưu trữ tài liệu Palestine

“Lịch sử Palestine là câu chuyện của nhiều lớp chủ quyền chồng lên nhau, không thể quy cho một chủ sở hữu duy nhất.”

Nhà sử học, Encyclopaedia Britannica (bách khoa toàn thư uy tín)

Những quan điểm trên cho thấy sự phức tạp trong việc xác định tư cách và lịch sử của Palestine – không có câu trả lời đơn giản.

Kết luận

Palestine tồn tại như một thực thể chính trị và pháp lý đang trong quá trình hoàn thiện. Với hơn 150 quốc gia công nhận và một chính quyền đang vận hành, Palestine đã đạt được nhiều tiến bộ, nhưng vẫn thiếu chủ quyền thực tế trên lãnh thổ và sự công nhận từ các cường quốc. Tương lai của người dân Palestine phụ thuộc vào khả năng đàm phán và sự ủng hộ từ cộng đồng quốc tế; nếu không có giải pháp công bằng, xung đột sẽ tiếp tục kéo dài.

Câu hỏi thường gặp