WHO là gì? Tổ chức Y tế Thế giới giải thích chi tiết nhất

Số quốc gia thành viên: 194 ·
Năm thành lập: 1948 ·
Trụ sở chính: Geneva, Thụy Sĩ ·
Tổng giám đốc: Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus (từ 2017)

Để nắm bắt thông tin cốt lõi về WHO, bảng dưới đây tổng hợp các dữ kiện quan trọng nhất:

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là gì và chức năng của nó ra sao?

Định nghĩa chính thức của WHO

• WHO là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về y tế công cộng quốc tế, được thành lập theo Hiến chương năm 1948 (Hiến chương WHO – văn kiện nền tảng).
• Khác với các tổ chức phi chính phủ, WHO là tổ chức liên chính phủ, nơi các quốc gia thành viên có tiếng nói ngang nhau trong Đại hội Y tế Thế giới (Trang FAQ của WHO).

Lịch sử hình thành và phát triển

• Hiến chương được thông qua ngày 22 tháng 7 năm 1946 và có hiệu lực từ ngày 7 tháng 4 năm 1948 (Trang giới thiệu WHO).
• Từ 26 đại biểu ban đầu, WHO ngày nay quy tụ 194 thành viên trên khắp thế giới (cùng nguồn).

Cơ chế hoạt động và mối quan hệ với Liên Hợp Quốc

• WHO hoạt động qua 6 khu vực và hơn 150 văn phòng thực địa (Thông tin trên WHO – About).
• Cơ quan quyết định cao nhất là Đại hội Y tế Thế giới, gồm đại biểu từ tất cả các nước thành viên (cùng nguồn).
• WHO phối hợp chặt chẽ với Liên Hợp Quốc và các cơ quan chuyên môn khác (Cổng thành viên WHO).

Điều này khẳng định vai trò của WHO là diễn đàn hợp tác, không phải cơ quan quyền lực.

Ai là người đứng đầu WHO và trách nhiệm của tổ chức này là gì?

Vai trò của Tổng giám đốc WHO

• Tổng giám đốc hiện tại là Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhiệm kỳ bắt đầu từ năm 2017 (Thông tin trên WHO – About).
• Ông chịu trách nhiệm lãnh đạo Ban Thư ký và thực thi các nghị quyết của Đại hội Y tế Thế giới.

Các lĩnh vực trách nhiệm chính

• An ninh y tế toàn cầu: ứng phó với đại dịch, giám sát dịch bệnh.
• Phòng chống bệnh tật: chương trình tiêm chủng, phòng chống sốt rét, HIV.
• Sức khỏe bà mẹ và trẻ em: giảm tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh.
• Mục tiêu bao trùm: “đạt được mức độ sức khỏe cao nhất có thể cho tất cả mọi người” (Hiến chương WHO).

Điểm mấu chốt: Trách nhiệm của WHO rất rộng, nhưng giới hạn thực tế là không có quyền cưỡng chế. Các quốc gia tự nguyện hợp tác – hoặc không.

Trên thực tế, cơ chế tự nguyện khiến WHO dễ bị ảnh hưởng bởi chính trị quốc gia.

Có bao nhiêu quốc gia là thành viên của WHO? Pakistan có phải là thành viên không?

Danh sách các quốc gia thành viên

• WHO có 194 quốc gia thành viên, bao gồm hầu hết các nước được Liên Hợp Quốc công nhận (Trang giới thiệu WHO).
• Pakistan là một trong những thành viên sáng lập và tiếp tục tham gia tích cực (Cổng thành viên WHO).

Các trường hợp ngoại lệ

• Các vùng lãnh thổ không có chủ quyền đầy đủ có thể trở thành Thành viên Liên kết theo đề nghị của chính quyền phụ trách quan hệ đối ngoại (Cổng thành viên WHO).
• Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc) không phải là thành viên chính thức do vị thế chính trị.

Pakistan là một trong những thành viên đầu tiên, thể hiện cam kết lâu dài với y tế toàn cầu.

Nước nào không nằm trong WHO và nước nào đã rời khỏi WHO?

Các nước chưa từng là thành viên

• Một số quốc gia nhỏ hoặc lãnh thổ chưa được công nhận không nằm trong WHO; phần lớn các quốc gia độc lập đều là thành viên.

Tiến trình rút lui của Hoa Kỳ

• Năm 2020, Hoa Kỳ thông báo ý định rút lui, nhưng quyết định bị đảo ngược vào năm 2021 dưới chính quyền mới.
• Đến năm 2025, lệnh hành pháp rút lui lại được ký, mở đầu quá trình 12 tháng – tuy nhiên tác động cụ thể vẫn chưa rõ ràng.

Việc Hoa Kỳ rút lui có thể đặt gánh nặng tài chính lên các nước khác, bao gồm Pakistan.

WHO có đáng tin cậy là nguồn thông tin uy tín không?

Đánh giá độ tin cậy

• Các nguyên tắc của WHO dựa trên bằng chứng khoa học và tham vấn chuyên gia (Bài tổng quan trên PMC – Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ).
• WHO được coi là nguồn thông tin y tế hàng đầu toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực dịch tễ và tiêu chuẩn điều trị.
• Không phải mọi khuyến nghị đều được tất cả quốc gia thành viên tuân thủ – WHO không có quyền cưỡng chế.

Những chỉ trích thường gặp

• Sự chậm trễ trong phản ứng với đại dịch COVID-19 và ảnh hưởng từ các nước tài trợ lớn.
• Vấn đề về minh bạch chính trị trong quyết định ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu.

“Việc đạt được mức độ sức khỏe cao nhất có thể là một trong những quyền cơ bản của mọi con người.”

Lời nói đầu Hiến chương WHO (Hiến chương WHO)

“WHO không phải là tổ chức phi chính phủ (NGO). Đó là một tổ chức liên chính phủ.”

Trang FAQ của WHO

“WHO có các chức năng chuẩn tắc, chỉ đạo-phối hợp, và nghiên cứu/hợp tác kỹ thuật.”

Bài tổng quan trên PMC – Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ

Đối với người Việt Nam, WHO là nguồn tham khảo y tế hàng đầu, nhưng cần nhận thức giới hạn về quyền lực và tài chính của tổ chức.